Học lại tiếng Việt :)

Tối nay, đứa cháu gái khoe là theo gợi ý của dì, nó đã chuẩn bị 1 cuốn sổ nhỏ để ghi lại những từ ngữ lạ, những câu văn hay vào đó rồi. Trước khi đi ngủ, nó còn chạy vào phòng mình khoe là: con vừa mượn Ipad của bố để đọc 1 bài văn tả cảnh biển buổi sớm, và vừa ghi lại 1 câu tả về hình ảnh sóng. Đây là kết quả của cuộc thảo luận làm thế nào để khỏi sợ học văn và học văn tốt hơn tối qua của 2 dì cháu. Điều này khiến mình vui lắm và muốn làm thêm điều gì đó.

Mình từng nghe kể về 1 chị tuổi tầm gần 40 vì nhận thức được tầm quan trọng của tiếng Anh, muốn giúp con thích học và học giỏi tiếng Anh mà đã ko ngại ngần sắp xếp công việc của bản thân để đến lớp học thêm 2-3 buổi/tuần, nhằm trau dồi và nâng cao kiến thức tiếng Anh để về nhà dạy con, học cùng con, truyền cảm hứng học cho con. Những gì mà chị ấy làm được thật đáng khâm phục biết bao.

Hiện tại thì mình nghĩ mình cần học lại và trau dồi vốn liếng tiếng Việt. Điều này ko chỉ liên quan trực tiếp đến công việc hiện tại của mình, mà còn giúp ích cho bản thân với những khía cạnh khác trong cuộc sống nữa. Ngoài ra, mình có thể đưa ra những lời gợi ý và cùng học tiếng Việt - Tập làm văn dễ dàng hơn với các cháu, xa hơn nữa là các con của mình sau này. :)

P/S: Hôm trước đọc trên facebook có lượm được bài "Khéo dùng tiếng Việt" của cụ Nguyễn Hiến Lê, thấy vô cùng quý báu nên tiện đây, mình lưu lại để học dần. :)

Có những người bề ngoài ra vẻ thầy, ông lắm, nhưng ta đừng vội xét họ, phải đợi họ nói ít lời rồi mới biết được giá trị của họ. Biết bao người vào hạng “trí thức” mà lầm “mục kích” với “mục đích”, “phương diện” với “phương tiện”. Và các bạn chắc còn nhớ báo Phong Hóa hồi trước đã chế giễu một cách chua cay một ông cử thi Tri huyện mà dùng lầm bốn tiếng “phụ mẫu chi dân” để chỉ các quan lớn nhỏ, nghĩa là chỉ hạng “dân chi phụ mẫu”.
                Sự dùng sai tiếng và ngữ pháp chẳng những làm cho người khác hiểu lầm ý ta mà còn cho người một cảm tưởng không tốt về mình nữa. Sự lựa tiếng mà dùng cũng rất quan trọng, nó là cây thước đo sức học và nền giáo dục của ta. Chưa ai đếm xem Việt ngữ có được bao nhiêu tiếng, nhưng chúng tôi tưởng ít nhất cũng trên 5, 6 vạn. Vậy mà biết bao người suốt đời chỉ dùng 5, 6 trăm tiếng thôi, và có nhiều tiếng họ dùng đi, dùng lại hoài, cả trong những trường hợp khác nhau nữa. 

                Nếu bạn nói: “Tôi hiểu mà không nói được” hoặc tả bất kỳ vật gì bạn cũng dùng những “đẹp quá xá, hay lắm, đẹp lắm” thì thật là dụng ngữ của bạn không phong phú chút nào hết. Không phải cái gì cũng gọi là “cái” được. Một đóa hoa, một chùm hoa, một giỏ hoa, chứ không phải là một “cái hoa”. Một căn nhà, một tòa nhà, một ngôi nhà, chứ không phải là một “cái nhà”… Không phải cái gì cũng “ngộ” cũng “kỳ”. Có tiếng “ngộ”, nhưng cũng có những tiếng “đẹp, xinh, rực rỡ, lộng lẫy, huy hoàng, bóng bẩy, có duyên, tươi, nhã… Có những cử chỉ “kỳ”, nhưng cũng có những cử chỉ “lạ lùng, quái dị, khác thường, lố lăng, siêu quần, lỗi lạc…” Bạn nên thu thập những tiếng hơi đồng nghĩa với nhau đó, sắp đặt lại, phân biệt từng tiếng, cân nhắc từng ly rồi hãy dùng. Tài dùng chữ không phải do trời sinh đâu, do công phu luyện tập.

                Có bốn loại dụng ngữ:
1.       Loại dùng để đọc,
2.       Loại để viết,
3.       Loại để nghe,
4.       Loại để nói.

Loại thứ nhất và thứ ba giúp ta hiểu những ý tưởng của người khác, loại thứ nhì và thứ tư giúp ta diễn đạt ý tưởng của ta. Hai loại sau này khác hai loại trên. Chẳng hạn bạn có thể hiểu nghĩa những tiếng huyết hãn, yên hà, bát hoang lục vũ, mà không bao giờ dùng tới, bạn chỉ dùng những tiếng mồ hôi và máu, mây và khói, tám phương trời, không gian…

                Còn nhiều lối phân loại khác nữa, nhưng cách sau này hoàn toàn hơn cả. 

                Loại thứ nhứt. Những tiếng cổ như: bèn, chìn, mìn, sinh đồ, cử tử, môn đệ, thị tì… Đọc những tiếng đó, ta thấy cả một thời xưa hiện lên trước mắt ta, thời có những cánh xanh, những tàng tía, những thư sinh lướt thướt trong chiếc áo dài, những tiểu thư e lệ dưới chiếc nón quai thao.

                Loại thứ nhì. Những tiếng văn chương như song thân, nghiêm đường, diễm lệ, để chỉ cha mẹ, cha, đẹp đẽ.

                Loại thứ ba. Những tiếng thân mật thông thường như ba má, bồ (bạn thân), dộng (ăn), sửa lưng (đánh, trị), no (giầu có), thả (đi chơi lêu lổng), ổng (ông ấy)…

                Loại thứ tư. Những tiếng lóng như thổi (ăn cắp), nhảy dù (làm trái phép), bố (đánh, mắng), đánh phép (cọp bài), trúng tủ (nhằm bài học rồi hoặc làm rồi), bắn khỉ (hút thuốc phiện), xây tướng (đánh bài), nừng (ngốc), có đường, có gió (có hi vọng khá), kẻng (bảnh).

                Nhưng những tiếng ấy thường thay loại, đương ở loại trên nhảy xuống loại dưới hoặc ngược lại. Như những tiếng lóng dùng lâu thì thành những tiếng thân mật. 

                Ta phải biết những loại đó để tùy chỗ dùng cho hợp, vì tiếng nói cũng như y phục, có tiếng dùng ở nhà thì được, mà dùng trong những đám hội họp lịch sự thì không nên. Những tiếng cổ dùng trong câu chuyện thường ngày thì sái chỗ, nhưng dùng trong một bài để gây lên cái không khí thời xưa thì lại rất đắc dụng.

DỤNG NGỮ CẦN PHONG PHÚ
                Nếu dụng ngữ của ta phong phú, ta được những lợi sau này:

1. Ta biết đủ tiếng để hiểu những sách báo đứng đắn.
2. Ta còn hiểu được những tinh vi trong sự lựa tiếng của tác giả nữa và do đó hiểu rõ thâm ý của họ.
3. Ta xét được tác giả hoặc diễn giả có hiểu rõ vấn đề họ bàn không hay chỉ ba hoa để lòe đời. Thứ nhất là hồi này ta thường gặp những nhà chánh trị dùng toàn những danh từ mới, nghe có vẻ thông thái, cao xa lắm mà tư tưởng thì rỗng như trống, nhạt như bã mía.
4. Ta có thể suy nghĩ rõ ràng về một vấn đề nào đó và diễn đúng những ý kiến ta muốn phát biểu. Bạn học rộng, tài cao, có nhiều tư tưởng tân kỳ mặc dầu, nếu bạn không diễn đạt được thì cũng không ai biết được trong đầu óc bạn có gì hết.

LÀM SAO CHO DỤNG NGỮ CỦA TA ĐƯỢC PHONG PHÚ
                Tại Âu Mỹ, người ta đã tính rằng trung bình người lớn dùng 3-500 tiếng, người nào có tài lắm thì dùng được 6.000 tiếng, học sinh trong bình chỉ dùng 2.000 tiếng. Nhưng trẻ em 12 tuổi hiểu được 7.200 tiếng, người lớn trung bình hiểu được 11.700 tiếng.

                Sở dĩ ta phải hiểu được nhiều tiếng như vậy là vì có những tiếng dùng trong mỗi nghề mà chỉ cần làm nghề đó là đủ biết, khỏi phải học.

                Muốn cho dụng ngữ phong phú thêm, ta phải:
1.       Đọc nhiều, bất kỳ loại sách nào, làm quen với nhiều người trong bất kỳ giới nào.
2.       Nghe những diễn văn hùng hồn của nhiều diễn giả.
3.       Luôn luôn học thêm, học suốt đời ta, đừng bao giờ ngừng.
4.       Đọc nhiều sách về từ ngữ.
5.       Thường tra tự điển.

ĐỌC SÁCH BÁO
                Francis Bacon nói: “Có loại sách chỉ nên nếm, có loại khác chỉ đáng nuốt, có ít cuốn cần phải nghiền ngẫm, nghĩa là có những cuốn chỉ nên đọc từng đoạn thôi, những cuốn nên đọc qua cho biết và có một ít cuốn phải đọc hết, siêng năng chăm chú đọc rồi suy nghĩ”.

                Đọc sách, ta thường gặp những tiếng mới. Có những tiếng coi đoạn trên và dưới cũng đoán được nghĩa. Ví dụ tiếng “du dương” ta có thể không hiểu nghĩa nó, nhưng nếu ta thấy có tiếng “giọng” đứng trước thì ta đoán được ngay du dương là một tĩnh từ để tả một thứ giọng nào đó.

                Những đoán nghĩa như vậy không đủ, vì ta chỉ mới hiểu được lờ mờ thôi, ta phải tra tự điển để hiểu thêm. Đừng mỗi lần gặp một tiếng mới lạ, mở tự điển ra, như vậy hết hứng thú. Ta chỉ cần gạch dưới những tiếng đó để hết chương ta tra nghĩa một lần.

NGHE CÁC DIỄN GIẢ CÓ TÀI
                Những diễn giả có tài thường dùng nhiều tiếng mà ta còn lạ; nghe họ, ta được cái lợi là lần lần quen với những tiếng ấy. Nếu nghe rồi mà lại được đọc bài diễn văn đó đăng trên báo hay in trong sách thì càng ích lợi nhiều nữa.

                Tại sao bạn không bắt chước George Bernard Shaw, một văn hào Anh, nổi tiếng về tài dùng tiếng? Ông tiếp xúc với đám bình dân, nghe họ nói chuyện và để ý ghi chép những tiếng du dương như đàn sáo, rực rỡ như kim cương rồi về dùng trong văn của ông. Ta đừng tưởng những người nhà quê không có gì cho ta học đâu. Lời lẽ của họ nhiều khi bóng bẩy, hóm hỉnh, tư tưởng của họ nhiều khi thâm trầm và xác đáng mà ta không ngờ.

ĐỌC NHỮNG SÁCH VIẾT VỀ TỪ NGỮ
                Ở Pháp và Anh có nhiều sách nghiên cứu về từ ngữ. Như Pháp có cuốn Voyage à travers les mots của Albert Dauzat, ở Anh có cuốn On the Study of Words của Rich and Chenevix Trench. The Romance of Words của Ernest Weekly, Words and their way in English Speech  của George L.Kittredge và J.B. Greenough.

                Ở nước ta, loại sách đó còn hiếm, nhưng đọc những cuốn:
                Tầm nguyên tự điển của Lê Văn Hòe.
                Thành ngữ điển tích của Diên Hương.
                Tầm nguyên từ điển của Bửu Kế.
                ta cũng học được nhiều về tiếng Việt.

                Chắc các bạn nhận rằng điển tích có một địa vị quan trọng trong văn học của ta, chẳng những ta phải hiểu mà còn nên biết cách dùng nó nữa. Biết bao truyện cổ đã được dùng làm điển tích. Đọc những truyện ấy như được sống lùi lại hàng ngàn năm, mục kích cuộc đời muôn vẻ nhìn màu của cổ nhân.

TỰ ĐIỂN
                Anatole France rất thích tự điển. Ông thành một trong những nghệ sĩ thành công nhất với nền văn học Pháp, điều đó cũng không có chi lạ.

                Tự điển giúp ta biết cách viết và dùng mỗi tiếng nghĩa đen, nghĩa bóng, tự loại, ngữ nguyên (étymologie) của nó, những tiếng đồng nghĩa với nó. Tự điển các ngoại ngữ như Pháp ngữ, Anh ngữ còn chỉ cách đọc từng tiếng nữa.

CHÁNH TẢ
                Chánh tả Việt ngữ dễ hơn chánh tả Pháp ngữ nhiều vì ta không có phần chánh tả ngữ pháp (orthographe grammaticale). Sở dĩ ta thấy khó vì:
-          Từ trước tới nay ta chưa hề học Việt ngữ một cách kỹ lưỡng có hệ thống như học Pháp ngữ;
-          Ta thiếu sách, thiếu cả một bộ tự điển đầy đủ;
-          Giọng nói của ta chưa được nhất luật: cùng một tiếng Bắc Nam phát âm khác nhau. Ngày nào mà giọng nói nhất luật và tự Bắc chí Nam, ai cũng phát âm theo một giọng thì đó thì vấn đề chánh tả của ta gần như không còn nữa; lúc đó, tự nhiên ai cũng viết được gần đúng chánh tả.

                Hiện nay vấn đề chánh tả còn là một vấn đề rắc rối mà môn chánh tả còn là một môn hơi khó. Nhưng ta không thể lấy lẽ rằng nó khó mà ta viết sai chánh tả được.

                Bạn thử cho tôi biết cảm tưởng của bạn ra sao về “tác giả” hàng chữ sau này:
                “Thằn Bít xinh nghĩ dì nó đao”.
                Bạn có hiểu gì không? Không. Thì đây “tác giả” muốn viết rằng “Thằng Bích xin nghỉ vì nó đau”.

                Theo tôi, muốn viết trúng chánh tả, hiện nay không có cách nào khác là thuộc cách viết, và nếu có thể được, nói cho đúng giọng.

                Ví dụ bạn thường lầm những tiếng:
-          dễ (dễ dàng, trái với khó).
-          dể (khinh dể).
-          rể (chú rể, cô dâu).
-          rễ (rễ cây).

                Thì các bạn rán chép những tiếng đó vào một cuốn sổ tay, mở ra coi thường và rán đọc cho trúng:
-          dấu   ̃ thì giọng đưa xuống một chút rồi đưa lên.
-          dấu ˀ thì giọng đưa lên một chút rồi đưa xuống.
-          phụ âm d không uốn lưỡi.
-          phụ âm r hơi uốn lưỡi.

                Những bạn ở miền ngoài thường lộn những phụ âm (consonnes) ở đầu như:
-          ch lộn với tr
-          d lộn với r
-          s lộn với x.

                Những bạn ở miền trong thường lộn dấu ˀ với dấu   ̃ và lộn những phụ âm ở cuối như:
-          t với c (dắt trâu viết ra dắc trâu)
-          ng với n (Phan Thanh Giản viết ra Phan Thanh Giảng)

                Riêng về hai ˀ dấu và   ̃ , tôi tưởng chúng ta đừng nên quá tin rằng luật hỏi ngã (huyền, ngã, nặng, ba dấu đó đi với nhau; không dấu, hỏi, sắc đi với nhau) là cây đũa của bà Tiên, mầu nhiệm vô cùng, giúp ta luôn luôn bỏ trúng hai dấu đó.

                Vì muốn áp dụng luật ấy, phải biết phân biệt tiếng Hán Việt với tiếng Việt, như vậy phải học tiếng Hán Việt, mà công học đó gấp bốn, năm lần công học những tiếng dấu   ̃.

                Những tiếng sau này ít hơn những tiếng có dấu ˀ và hễ bỏ trúng dấu  ̃ thì tự nhiên bỏ trúng được dấu ˀ.
                Trước sau chỉ có độ 800 tiếng có dấu  ̃ trong số đó non nửa là những tiếng ít khi dùng đến. Vậy biết rõ được khoảng 400 tiếng có dấu   ̃ thì mười lần có tới bảy, tám lần ta viết trúng được ˀ   ̃ rồi.

                Và thứ nhất là mỗi khi ngờ ngợ về chánh tả của một tiếng thì phải mở tự điển ra tra liền.

                Bạn nên dùng:
                Việt ngữ chính tả tự vị của Lê Ngọc Trụ.
                Bộ này soạn công phu nhất, có phương pháp nhất và đầy đủ nhất từ trước tới nay. Tủ sách nào cũng cần phải có nó.

NGHĨA MỖI TIẾNG
                Có nhiều cách định nghĩa:
1.       Định nghĩa bằng cách dùng một tiếng hơi đồng nghĩa. Cách này thường thấy trong các loại tiểu tự điển. Như “chia” định nghĩa là “san ra, sẻ ra, phân ra”.

2.       Định nghĩa theo phép luận lý. Như “chùa” là nhà thờ Phật, có tăng, ni ở. “Tự điển” là cuốn sách chỉ cho ta biết nghĩa và cách đọc, cách viết, cách dùng mỗi tiếng.
Trong phép định nghĩa này, ta sắp những tiếng thành từng loại với nhau như “chùa” sắp vào loại nhà, “tự điển” sắp vào loại sách, rồi phân biệt xem những tiếng trỏ cùng một loại khác nhau ở chỗ nào.

3.       Định nghĩa một cách dài dòng, như đoạn sau này của Nguyễn Bá Học viết để định nghĩa tiếng “Tự trọng”.
“Người ý khí, tài lực hơn người, không nương tựa ai, không luồn lụy ai, tự mình quí mình, ai yêu cũng không mừng, ai ghét cũng không giận, gọi là người tự trọng… Ta phải biết rằng tự trong vốn hòa hợp với mọi người, vốn kính trọng người tiền bối, vốn giữ pháp luật, vốn trọng cương thường, có tài năng, có kiến thức, việc đã làm không sợ khó, chí đã định không hồ nghi, thấy giàu sang không náo nức, phải nghèo hèn không phàn nàn”.

4.       Định nghĩa bằng một chuyện vặt hoặc một dật sử.
Ví dụ một người định nghĩa tiếng “quái vật” như sau:
- Anh có biết con bò cái không?
Người bạn ngạc nhiên, nhưng cũng đáp: Có.
- Anh có biết cây ô-rô không (một loại cây nhỏ, lá có gai, mọc ở bờ nước)?
Người bạn càng ngạc nhiên hơn nữa, ngập ngừng đáp: Có.
- Anh có nghe con chim hoàng yến hót bao giờ không?
- Có.
- Vậy nếu anh thấy một con bò cái ngồi trên cây ô-rô mà hót như con chim hoàng yến thì cái đó là một “quái vật” đấy.

5.       Định nghĩa bằng cách phân tích. Phương pháp này, các nhà hóa học thường dùng. Như “không khí” là một khí có khoảng 1/5 dưỡng khí và 4/5 đạm khí, một chút hơi nước, thán khí…

6.       Định nghĩa bằng cách tìm ngữ nguyên.
Ví dụ: Chân Trần là họ Châu và họ Trần; hồi xưa ở bên Trung Hoa, hai họ cùng ở một thôn, đời đời kết hôn với nhau, cho nên Châu Trần bây giờ nghĩa là thông gia với nhau.

7.       Định nghĩa bằng cách đối tỉ. Như “vị tha” là trái với “vị kỷ”, “hèn nhát” trái với “can đảm”.

CÁCH DÙNG TIẾNG
                Ta có thể biết chánh tả và nghĩa của một tiếng mà không biết dùng nó. Tiếng cũng như người vậy, có tổ tiên, đẳng cấp và cái duyên thầm kín đáo không thể giảng được.

                Khi dùng tiếng, ta phải để ý đến những đặc điểm đó để dùng cho phải chỗ. Ví dụ “a hoàn” là một tiếng cổ, thanh nhã để chỉ người ở gái. Nếu ta viết hoặc nói: “Xe rác mới đi ngang mà a hoàn của tôi quên không đổ rác”, thì nghe nó buồn cười làm sao! Hoặc “nghiêm đường” là tiếng văn chương để chỉ người cha đáng kính trọng mà lại dùng trong câu này: “Nghiêm đường của tôi “nhậu” rồi ngủ li bì”, thì nghe chướng tai lắm, nếu không phải là cố ý khôi hài.

                Vậy những tiếng cùng đẳng cấp (hoặc đều là văn chương, hoặc đều là thông thường, hoặc đều cổ, đều mới hết) phải đi với nhau.

                Lại có những tiếng gợi nhiều tình cảm như “gia đình”, “tổ uyên ương”. “nơi chôn nhau cắt rốn (rún)”. Bạn có phân biệt được nghĩa những tiếng sau này không?

Nhà quê               nơi bùn lầy nước đọng
 Dân cày               bác nông phu
Làng xóm            thôn quê
Nhà lá                   thảo lư
Khách lạ              khách viễn phương
Bạn cũ                  bạn để chỏm
Đứa nhỏ              em bé
Mặt trăng            chị Hằng

 Những người quen nghe âm nhạc, chỉ nghe một tiếng cũng phân biệt được là tiếng sao hay tiêu. Họa sĩ Whistler, trứ danh ở Mỹ, phân biệt được 12 màu trắng. Bạn cũng vậy, nếu bạn chịu luyện tập thì bạn có thể phân biệt được rõ ràng từng tiếng gần đồng nghĩa với nhau.

                Bộ Việt Nam tự điển của hội Khai Trí Tiến Đức không chỉ tự loại của mỗi tiếng. Kể thì cũng khó. Trái lại trong cuốn Việt ngữ chánh tả, hai ông Phan Trọng Kiên và Nguyễn Vạn Tòng ghi tự loại của từng tiếng. Kể thì cũng gượng. Vì ta nên nhớ rằng Việt ngữ, không có phần biến di tự dạng (nghĩa là không thay đổi lối viết tùy theo số nhiều, số ít, giống đực, giống cái) cũng không có tự loại nhất định. Cùng một tiếng mà lúc thì dùng làm động từ, lúc dùng làm danh từ, hình dung từ…

                Ví dụ: Tôi vác cần câu đi câu.
                Tiếng “câu” sau là động từ, tiếng “câu” trước đi với tiếng “cần” thành một danh từ.
                và: Trăng rất trăng là trăng của tình duyên. (Xuân Diệu)
                Tiếng “trăng” thứ nhất là danh từ, tiếng “trăng” thứ nhì là hình dung từ.

NGỮ NGUYÊN
                Tìm nguồn gốc một tiếng là một việc nhiều khi khó khăn nhưng luôn luôn có hứng thú. Ta nên phân biệt:
a)      những tiếng Việt – số này ít – như: ăn, mặc, một, hai, đi, đứng, nũng nịu, trái chuối, con chó… Những tiếng đó hoàn toàn của ta, không do một tiếng ngoại quốc nào ra hết.
b)     những tiếng Hán-Việt, do tiếng Hàn mà đọc theo giọng của ta như: tâm, can, dụng, đắc…
c)      những tiếng Việt hóa, tức những tiếng Hán-Việt được bình dân thường dùng rồi thay đổi ít nhiều như tim, gan, dùng, được…

                Tiếng Việt có thể gọi là hài thanh được, nghĩa là dùng âm thanh để diễn ý. Như những tiếng “lơ thơ”, “gập ghềnh”, “khúc khuỷu”, “buồn rười rượi”… chỉ nghe thôi, ta cũng đoán được nghĩa ra sao. Tiếng Trung Hoa cũng có phần hài thanh nhưng vốn là để tượng hình, như chữ “nhật” là mặt trời là một vòng tròn trong có cái chấm, chữ “đan” là buổi sớm có hình mặt trời ló khỏi chân trời.

                Hiểu đặc tánh và những luật biến âm(1) (xin coi bộ Việt ngữ chính tả tự vị của ông Lê Ngọc Trụ) ta sẽ tìm được nguồn gốc nhiều tiếng và một khi đã biết nguồn gốc rồi thì ta hiểu rõ và nhớ lâu nghĩa của nó.

                Có những tiếng mượn của tiếng Pháp: xà bông, gác (lính gác, nhà thuốc gác), nhà ga... Lại có những tiếng do điển tích như: tang thương, tào khang, ả đào… Lúc buồn, bạn nên đọc những cuốn Tầm nguyên từ điển của Bửu Kế, của Lê Văn Hòe vàThành ngữ điển tích của Diên Hương. Lối tiêu khiển đó vừa bổ ích, vừa thú vị.

                Bạn có biết tiếng “đồng hồ” do đâu mà ra không? Đồng hồ là cái hồ bằng đồng có lỗ thủng nhỏ ở đáy, để nước trong hồ rỉ xuống, do đó mà đo được thì giờ. Ngày nay cái máy để xem giờ mà bạn đeo ở cổ tay cũng gọi là đồng hồ, mặc dầu nó không phải là một cái hồ mà làm bằng thép nhiều hơn là bằng đồng.

                Bạn có biết tại sao trái nhau gọi là “mâu thuẫn” không? Vì “mâu” là một binh khí tựa cái giáo, “thuẫn” là cái mộc (cái khiên). Công dụng của hai thứ binh khí đó trái ngược nhau: cái thứ nhất dùng để đâm, cái thứ nhì dùng để đỡ. 

                Mỗi tiếng đều có nguồn gốc của nó. Hiểu rõ rồi ít khi ta dùng sai.

NHỮNG TIẾNG ĐỒNG NGHĨA
                Nhiều người bảo tiếng Việt nghèo. Về vài phương diện, lời đó đúng, như: những danh từ khoa học ta hoàn toàn phải mượn của nước ngoài và cũng mới mượn được chút ít thôi. Những tiếng trừu tượng của ta cũng ít, phải mượn của Trung Quốc. Nhưng nhiều khi tiếng ta cũng rất phong phú. Chắc bạn đã nghe nhiều người cử ra thí dụ sau này. Tiếng Pháp chỉ có một tiếng “Porter”. Mà tiếng Việt thì có cả chục tiếng như: mang, ẵm, bế, bồng, bưng, cầm, cắp, cáng, cõng, chở, đem, đội, đeo, đèo, gánh, gồng, kèm, khênh, khiêng, khuân, mặc, ôm, quảy, tải, vác, võng, xe, xách, thồ…

                Tiếng Pháp chỉ có mỗi một tiếng “Noir” mà tiếng Việt có: đen, mun, mực, ô, hắc.

                Tiếng “bọn” cũng vậy có cả chục tiếng đồng nghĩa như: bầy, bè, đám, đàn, đảng, đoàn, hội, lũ, nhóm, phe, phường, toán, tốp, tụi, vạn…

                Bạn có phân biệt được những tiểu dị trong các tiếng đó không? Không! Vậy tôi xin giới thiệu với bạn cuốn Việt ngữ tinh nghĩa từ điển của ông Long Điền Nguyễn Văn Minh, một cuốn sách viết công phu.

                Và bạn cũng nên mỗi khi gặp mỗi tiếng lạ trong những sách có giá trị - nhất là trong những cuốn truyện Thúy Kiều, Chinh phụ ngâm khúc, Cung oán ngâm khúc, Hoa tiên, Bích câu kỳ ngộ, Đại Nam quốc sử diễn cả: Chép nga cả câu có tiếng đó để hiểu rõ cách dùng nó.

DÙNG TIẾNG
                Một tiếng mà bạn hiểu nghĩa chưa hẳn là một tiếng mà bạn biết dùng. Ông Mark Twain, một văn hào Anh, cho rằng khi bạn đã dùng một tiếng ba lần rồi thì tiếng đó mới thật của bạn.

                Trên kia tôi đã nói mỗi tiếng có một đẳng cấp, giá trị riêng. Nhưng khi dùng thì không có tiếng nào quí hơn tiếng nào hết. Một tiếng rất thông thường mà khéo dùng còn hay hơn một tiếng văn chương mà vụng dùng. 

                Như trong câu:
                                “Lơ thơ tơ liễu buông mành”
tiếng nào cũng là những tiếng thông thường hết mà thi sĩ khéo ghép nhau lại, làm nổi bật một cách êm dịu, đẹp đẽ, nên thơ làm sao!

                Vậy có khi ta phải dùng những tiếng cổ, có khi phải dùng những tiếng mới, có khi lời văn hoa mỹ, có khi lại nên bình dị. Cần nhất là lúc nào cũng phải rõ ràng, nếu có thể dùng những tiếng Việt hoặc Việt hóa thay những tiếng Hán-Việt thì càng hay. Nhưng ta cũng nên nhớ rằng tiếng Việt chưa thể tách rời cái gốc Hán tự được, cho nên phải dùng tiếng Hán-Việt, dù là tiếng mới đi nữa thì cũng cứ dùng. Bây giờ là mới, dùng lâu nó sẽ quen tai, sẽ hóa cũ. Cách đó là một trong những cách làm giàu Việt ngữ.

                Sau cùng, tôi tưởng không cần phải nhắc rằng đừng nên chêm tiếng Pháp hoặc tiếng Anh vào trong câu chuyện bằng tiếng Việt, nhất là trong những tiếng “vous, toi, lui, miss, madame” nghe lố lăng lắm.

                Khi nghe một người chưa quen biết kêu tôi bằng “vous” trong một câu chuyện bằng tiếng Việt, thì tôi có cảm tưởng rằng người đó thiếu giáo dục. Mong rằng cảm tưởng của tôi sai.

TÌM TIẾNG THẬT ĐÚNG
                Chắc các bạn còn nhớ Giả Đảo, một nhà sư đời Đường cưỡi lừa đi thăm bạn, vừa đi vừa nghĩ ra được hai câu thơ:
                                Điếu túc trì biên thọ,
                                Tăng xao nguyện hạ môn
                nghĩa là:
                                Chim đậu cây bến nước,
                                Sư gõ cửa dưới trăng.

                Nhưng, Giả Đảo lưỡng lự không biết nên hạ tiếng “thôi” là đẩy hay tiếng “xao” là gõ, cho nên vừa đi vừa đưa một tay ra gõ rồi lại đẩy, mà không để ý đến xe của Hàn Dũ đi qua. Hàn Dũ, một danh sĩ và một đại thần đương thời, thấy vậy, sai lính bắt lại hỏi, biết chuyện rồi khuyên hạ tiếng “xao”. Hai người quen nhau từ đó, và hai tiếng “thôi xao” đã được dùng để chỉ sự lựa chữ, sự đẽo gọt câu văn.

                Lần khác, Giả Đảo làm được hai câu thơ:
                                Độc hành đàm để ánh
                                Sác tức thụ biên thán
                (nghĩa là:
                                Đi một mình, bóng mình chiếu xuống đáy đầm
                                Thỉnh thoảng dựa thân cây mà thở than.), mà phải than:
                                Nhị cú tam niên đắc.
                                Ngâm thành, song lệ lưu.
                                Tri âm như bất thướng.
                                Qui ngọa cố sơn thu.
                nghĩa là:
                                Ba năm mới làm được hai câu thơ,
                                Ngâm xong, hai dòng lệ chảy xuống.
                                Bạn tri âm nếu không thưởng thức,
                                Thì đành về nằm ở nơi ẩn cũ, trong núi.

                Ba năm mới làm được hai câu thơ bình thường đó thì cũng quá, chả trách người đời chê Giả Đảo là quái đản cuồng vọng. Gọt đẽo câu văn đến như vậy thì không nên, nhưng trong khi viết, cũng nên nhớ lời sau này của Gustave Flaubert khuyên học trò của ông là Guy de Maupassant (cả hai đều là danh sĩ ở Pháp, đều ở trong phái tả chân và nổi tiếng về tài dùng chữ rất đúng):
                “Dù người ta muốn nói điều gì đi nữa, cũng chỉ có mỗi một tiếng để diễn điều đó thôi, chỉ có mỗi một động từ để làm cho điều đó hóa ra có sinh khí và mỗi một tĩnh từ để tả nó. Cần phải kiếm được tiếng đó, động từ đó, tính từ đó và đừng lấy làm mãn ý khi mới kiếm được những tiếng tương tự.

                Những lời khuyên dưới này giúp bạn tìm tiếng đúng.
1.       Lựa một tiếng cụ thể. Trừ những khi phải nói đến cái gì trừu tượng như: triết lý, tiến hóa, văn minh, văn hóa… còn thì phải rán kiếm những tiếng gợi những hình ảnh vẽ ra trước độc giả, làm cho họ như trông thấy, nghe thấy, ngửi, rờ, nếm được. Như vậy họ mới hiểu rõ, thưởng thức được tư tưởng của bạn.

                Những thí dụ dưới dây chỉ cho bạn thấy tài dùng chữ của vài thi sĩ và văn sĩ:
                                - Dưới dòng nước chảy trong veo
                                Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha
                                - Vó câu khấp khểnh, bánh xe gập ghềnh.
                                - Sương in mặt, tuyết pha thân
                                Sen vàng lững thững như gần như xa.
                                - Sè sè nấm đất bên đàng
                                Dàu dàu ngọn cỏ nửa vàng nửa xanh.
                                - Thành xây khói biếc, non phơi bóng vàng.

                Những câu đó đều của Nguyễn Du: thực là “thi trung hữu họa”.
                Những tiếng sắp xiên đó chính là những nét vẽ tuyệt diệu.

                Lại như đoạn sau này nữa:
                “Đứa trẻ sợ hãi quá, dúm cả hai chân hai tay lại như một con mãn sắp bị quăng xuống đất”. (Nguyễn Tuân)

                “Chàng gà trọi đứng thẳng người, hai cái cẳng chân cứng và lẳn như hai thanh sắt, phủ đầy những vẩy lớn sắc vàng bóng. Đôi bắp thịt đùi chắc nịch, gân lên những thịt… Đầu chàng to và hung dữ như một chiếc nắm đấm. Cái cổ bạch và hai bắp đùi để lộ ra. Da chàng đỏ găng, đỏ hắt, đỏ tía, đỏ bóng như có quét một lớp sơn thắm”. (Tô Hoài)

                “Cái mặt của thị Nở thật là một sự mỉa mai của Hóa công: nó ngắn đến nỗi người ta có thể tưởng tượng bề ngang hơn bề dài, thế mà hai má lại hóp vào, mới thật là tai hại: má phính phính thì mặt thị lại còn được hao hao như mặt lợn… Cái mũi thì vừa ngắn vừa to, vừa đỏ, vừa sần sùi như vỏ cam sành, bành bạnh muốn chen lấn nhau với những cái môi cũng cố to cho không thua cái mũi. Có lẽ cố quá cho nên chúng nứt nở như rạn ra. Đã thế, thị lại ăn trầu thuốc, hai môi dầy được bồi thêm một lần; cũng may quết trầu quánh lại, che được cái màu thịt trâu xám ngoách. Đã thế, những cái răng rất to lại chìa ra…” (Nam Cao)

2.       Đừng dùng những tiếng mơ hồ. – Đừng gọi nhà ngân hàng là một lâu đài, và nếu bạn muốn nói tới chiếc xe thổ mộ thì đừng dùng tiếng “xe ngựa”.

3.       Đừng nói ở chung quanh hay nói quá. – Con mèo thì gọi nó là con mèo, đừng kêu là “ông Kẹ của loài chuột”. Lối tả người ăn mày và người bù nhìn của Lê Thánh Tôn bây giờ không hợp thời nữa.

4.       Đừng dùng những tiếng khách sáo. – Có nhiều tiếng lúc mới dùng thì rất khéo, rất lạ, nhưng về sau nhiều người dùng quá, thành ra sáo, như: mảnh kim – ô, vầng ngọc thố… Phải tránh những tiếng đó.

5.       Phân biệt những tiếng lóng và những tiếng thanh nhã. – Trên kia tôi đã chỉ một vài tiếng lóng. Bất kỳ nghề nào cũng có những tiếng ấy. Nghề lái xe vận tải có những tiếng: “gió lớn” (có nhiều khách), “bị cò mổ” (bị lính phạt).

                Nghề buôn bán có tiếng “nhẩy dù” (buôn lậu). Trong giới học sinh có những tiếng “trúng tủ”, “đánh phép”… Không thể nào diệt những tiếng đó được hết. Chẳng những vậy, còn có nhiều tiếng được mọi người dùng, thành tiếng thông thường, mất tính cách lóng đi, như tiếng “nhậu”, mới đầu là một tiếng lóng của bọn say sưa, bây giờ đã được văn nhân, thi sĩ dùng rồi. Nhờ vậy dụng ngữ của ta mới mỗi ngày mỗi giàu thêm.

                Nhưng cũng không nên để tiếng lóng của nghề nghiệp lan tràn vào những khu vực khác, cho nên ta phải thận trọng lắm khi dùng một tiếng ấy. Chỉ khi nào nói chuyện với những người trong nghề hoặc không còn dùng tiếng nào khác diễn tả ý ta một cách đúng hơn được, thì mới nên dùng nó.

6.       Hiểu rõ những tiểu dị giữa những tiếng đồng nghĩa. – Muốn dùng tiếng cho đúng, phải biết rõ nghĩa những tiếng đồng nghĩa và nên có cuốn Việt ngữ tinh nghĩa tự điển của Nguyễn Văn Minh.

                Đừng nói “Tôi nhìn một cách âu yếm”, mà phải nói tôi “ngắm”; đừng nói “nghiêng mắt mà nhìn”, phải nói “nghé trông”; đừng nói “tôi thình lình thấy”, phải nói “tôi nhác thấy”… Còn những tiếng khác cũng đồng nghĩa với “thấy”, như: trông, nom, nhìn, nhận, dòm, liếc, xem, coi… Bạn có phân biệt được hết những tiếng đó không? Rồi xin bạn kiếm những tiếng đồng nghĩa với “đổi”, “cắn”, “ăn”, “chép”, “nói”.

                Ông Robert Louis Stevenson mỗi khi đọc một đoạn văn hay, rán bắt chước lối văn ấy. Cách đó có hại, vì như vậy văn ta thiếu phần đặc sắc (bắt chước người thì khó hơn được người), nhưng trước khi có một lối văn đặc sắc, chúng ta đều phải học lối hành văn của cổ nhân hoặc đàn anh đã.

                Một việc nữa rất ích lợi là tập dịch những sách ngoại quốc và rán tìm tiếng Việt để diễn đúng tư tưởng của tác giả.

                Sau cùng, ta thường nên tập nói. Nhiều người viết rất trôi chảy hoa mỹ mà nói thì lúng ta lúng túng, như ríu lưỡi lại, mỗi khi đứng trước một đám đông. Nhưng mặc, cứ tập nói đi, lần đầu còn rụt rè, sợ sệt, ít lần sau sẽ quen.

                Học tập cho dụng ngữ được phong phú, không phải là công việc một năm, hai năm, mà là công việc suốt đời, luôn luôn phải gắng sức. Không lúc nào được ngừng hết. Vitor Hugo, tác giả bộ Les Misérables, bắt đầu học tiếng Hi Lạp hồi năm mươi tuổi. Nhiều bạn chưa tới tuổi đó; vậy không thể nói rằng muộn quá rồi không học được nữa. Sau cùng, phải kiên nhẫn. Edison nói: “Thiên tài chỉ có năm phần trăm là cảm hứng, còn chín mươi lăm phần trăm là công phu”. Những danh nhân còn phải tốn công như vậy, huống hồ chúng ta.

VIẾT VĂN CHO ÊM ĐỀM
                Người Pháp nghe chúng ta nói tiếng Việt có cảm tưởng như chúng ta ca hát vậy vì tiếng của chúng ta có đủ những âm ngắn (như ất), dài (như mười), cao (như chính), thấp (như bột), trầm (như quả: có dấu ˀ ), bổng (như viễn: có dấu  ̃ ).

                Những âm của ta lại chia ra hai bực: bằng và trắc. Ta nghiệm thấy trong thơ của ta, như thơ “lục bát”, nếu bỏ những tiếng lẻ đi, chỉ kể những tiếng chẵn thì cứ một tiếng bằng lại tới một tiếng trắc, như:
                                - Trăm năm trong cõi người ta,
                                Chữ Tài, chữ Mệnh khéo là ghét nhau.
                Trong câu sáu: tiếng thứ hai là bằng: tiếng thứ tư là trắc; tiếng thứ sáu là bằng. Trong câu tám: tiếng thứ hai, bằng; tiếng thứ tư, trắc; tiếng thứ sáu và tiếng tám, bằng.

                Ông Hồ Hữu Tường, trong cuốn Lịch sử văn chương Việt Nam cho đó là khổ nhạc và ông nói: trong thơ “lục bát” cứ hai tiếng thành một khổ, còn trong lối thơ tám tiếng thì một khổ nhạc là ba tiếng:
                                Nay là lúc mang sức trâu mãnh liệt,
                                Giẫm gót cày, tàn phá hết ruộng nương.
                                Khơi mạch sống ở trong lòng đất chết,
                                Mở đường lên cho hạt thóc đang ương.

                Trong khi nói, ta khó sắp đặt những tiếng cho du dương được. Nhưng khi viết, ta nên chú trọng đến những đặc điểm ấy. Nếu không chia mỗi câu ra thành nhiều khổ nhạc bằng với trắc được, thì cũng nên lựa tiếng sao cho khi đọc lên, người ta nghe thấy cao, thấp, bổng, trầm và có một cảm tưởng êm đềm, thú vị.

                Tất nhiên là cũng có khi phải hùng hồn, phải dùng những tiếng mạnh và kêu, nhưng đừng rỗng. Có khi câu văn lại phải có điệu trúc trắc, khó đọc. Ai chẳng nhận rằng câu:
                                Vó câu khấp khểnh, bánh xe gập ghềnh
của Nguyễn Du hay ở những tiếng: khấp khểnh và gập ghềnh.

MỘT BÀI TẬP VỀ DỤNG NGỮ
                Ai cũng nên biết những tiếng sau này. Trước hết bạn phải đánh dấu những tiếng bạn cho rằng biết rồi, sau bạn tra tự điển kiểm điểm xem nghĩa những tiếng đó có đúng với nghĩa của bạn cho nó không, nếu đúng thì lấy bút chì gạch bỏ đi. Còn những tiếng khác, bạn kiểm và ghi lại:
                * ngữ nguyên của nó.
                * những nghĩa thông thường của nó.
                * những tiếng đồng nghĩa với nó.

                Sau cùng, dùng mỗi tiếng đặt ra một câu:
                Ác nghiệp            Ẩn vi                     Bao hàm
                Án ngữ                 Ba hoa                  Bặt thiệp
                Áp đảo                  Bã chã                  Bân bách
                Ăn xổi                   Bách chiết          Bất thần
                Âm phần             Bảnh chọe          Cảm khái
                Cảm kích             Kèm nhèm         Nượp nượp
                Cương thường  Kê cứu                  Ngang nhiên
                Cân truyền         Kết tinh                Nghi tiết
                Chấp kinh           Kiếp lược            Ngỗ ngược
                Chí thú                 Kiến văn              Ngụy
                Du lãm                 Khán đài              Nhu cầu
                Chu đáo               Khách tình          Nhan nhản
                Duy vật                Khánh tận           Ỏn ẻn
                Dưỡng sinh        Khảo hạch          Ỡm ờ
                Đãi bôi                 Lao lung              Phiếm du
                Đài điếm             Lảo thảo              Phó nhậm
                Đa mang              Lỗi lạc                  Phôi thai
                Đam mê              Lăng loàn            Phối hợp
                Đao phủ               Lịch lãm              Phương diện
                Gờm                      Lủ                           Phương tiện
                Giai thoại            Lục bộ (2 nghĩa) Quá độ (2 nghĩa)
                Giới ý                    Lữ hoài                Quá trình
                Hạnh lạc              Lữ đoàn               Quan báo
                Hàm tiếu             Ma luyện             Quan tái
                Hàm oan             Manh nha            Quan hà
                Hàn ôn                 Mạo (4 nghĩa)   Quyền biến
                Hào hoa               Mặc tưởng          Rờm
                Hiếu chủ              Minh chủ             Rười rượi
                Hiệu chính          Nao nao               Sách nhiễu
                Hỏa tốc                Núc ních              Sáp nhập
                Hoàn lương        Nuối                      Súc tích
                Tam sinh             Trách bị               Vạn nhất
                Táng tâm            Trắc nết               Vân mòng
                Tiền đồ                Trì thủ                  Võ đoán
                Tích cực              Trào lưu              Xô bồ
                Tiêu cực              Truy nguyên     Xổi
                Tuyệt bút (2 nghĩa) Ủy khúc     Xử nử
                Tháu                     Huyên náo          Xuyên tạc
                Thất thố              Ức đoán               Tị hiềm
                Thuần phong     Ưu đãi                  …………..

NHỮNG LỖI THÔNG THƯỜNG
                Làm sao kể hết được những lỗi thông thường! Vậy ở dưới đây tôi xin kể ra một vài loại thôi. Ngoài những lỗi về chánh tả và sự sai tiếng (như mục kích lầm với mục đích, xán lạn thì nói là sáng lạng, phương tiện thì viết là phương diện…) mà trên kia tôi đã bàn tới, còn những lỗi rất thường sau này:
1.       Nói nhiều mà ý rỗng, như:
“Ngày nay là một buổi chiều của hoàng hôn”.

2.       Phải cẩn thận trong khi so sánh.
Đừng nói “một màu rực rỡ và mạnh mẽ như màu bông phù dung”. Màu đỏ của bông phù dung rực rỡ thì còn tạm được, chứ mạnh mẽ thì không.

3.       Đừng mỗi mỗi xuống hàng, như:
“Mỗi tháng ba kỳ,
“Mồng mười, hai mươi và ba mươi.
“Có những đêm thanh vắng,
“Từ dưới sông đưa lên”.

4.       Khi viết những câu dài phải coi chừng đừng để có đầu mà cụt đuôi, như trong câu này:
“Ở trong tình thế hiện tại mà thợ thuyền chỉ cần sao ăn cho đủ no, mặc cho đủ ấm, khi ốm đau có thuốc uống, khi mệt nhọc được nghỉ ngơi, mà điện còn đắt, nước cũng phải mua, những vật liệu để cất nhà có khi kiếm không ra, mà không một ai chắc chắn về tương lai, chỉ sống lây lất từng ngày một”.

5.       Tránh lối hành văn hơi Tây.
Đừng nói: “Bệnh đó gây ra bởi sự thiếu ăn”. Lối hành văn này, tuy đã được nhiều người dùng, nhưng nghe vẫn chưa được êm tai. Nên nói: “Bệnh đó do thiếu ăn”.
Đừng viết: “Được dìu dắt bởi nhiều ông thầy giỏi”, mà viết: “Được nhiều ông thầy giỏi dìu dắt”.

6.       Phải cẩn thận mỗi khi dùng tiếng “là” ở đầu câu:
“Là gia đình giàu sang, cô được qua Pháp học từ hồi nhỏ”. (Một cô mà sao thành gia đình được?) Chúng tôi biết ngữ pháp Việt Nam chưa được qui định, ta khó biết được thế nào là viết trúng, nhưng ta có thể bắt chước các nhà văn có tên tuổi, và ta cũng có thể viết rồi đọc lớn tiếng cho một người khác nghe xem có rõ ràng, xuôi tai không vì ít khi ta nhận được lỗi của ta lắm. Đó là cách làm thơ của Bạch Cư Dị đời Đường. Họ Bạch cứ lần viết xong một bài thơ, đọc lên cho người vú già nghe, câu nào người đó không hiểu thì Bạch sửa lại liền. Nhờ vậy mà Bạch được đời sau suy tôn là tổ của lối thơ Bạch thoại, ngang hàng với Đào Tiềm.

Sau cùng, chúng tôi nhắc lại rằng văn của ta đặt theo lối văn xuôi. Ví dụ: Tôi đi săn bắn về. Việc nào xảy ra trước thì nói trước, cho nên phải đặt tiếng “đi” lên trước, hai tiếng “săn bắn” ở sau và tiếng “về” ở sau cùng, theo thứ tự ba hành động đó. Ta không thể nói như Pháp: “Je rentre de la chasse” được.

Nhờ đặc điểm đó, ta tránh được nhiều lỗi ngớ ngẩn, nhiều câu “tây” quá.   
Chú thích:
(1)  Như:
-          ư, ơ, â đối lẫn với nhau: chưn, chân; nhơn, nhân; gởi, gửi.
-          b, m, v đối lẫn với nhau: be, ve; bẹp, mẹp.
-          s, th thay đổi nhau: sơ, thưa, sương, thương.
-          dấu nặng thay dấu hỏi, dấu sắc thay dấu hỏi: đãi đợi; kiển, kén, v.v…

Tự tình khúc 08/03/2014

Ngày mồng 08/ 03 năm nay dường như là ngày vất vả nhất của mình trong số những ngày 08/03 trước đó thì phải. Nhưng mình thấm thía được nhiều điều ý nghĩa lớn lao hơn một chút. :)

Bởi phải hoàn thành 1 bản dịch dài mấy chục trang và tương đối khó cho kịp thời hạn mà cả ngày 08/3 nọ, mình cặm cụi ngồi dịch từ suốt 4h sáng cho tới 8h tối. Dịch thuật vốn là 1 công việc ko hề đơn giản và ngon ăn chút nào, dịch tài liệu sáng chế cũng ko ngoại lệ. Phải mất bao nhiêu thời gian tra cứu và trau chuốt câu từ, ngữ pháp mới ra được thành quả cuối cơ mà. Đầu óc mình quay cuồng và dường như tê liệt sau mười mấy tiếng làm việc ko ngừng nghỉ và rời khỏi bàn làm việc. May làm sao sáng vẫn gọi điện chúc mừng mẹ và chị dâu. Tuy hơi vất vả và mệt nhọc, nhưng hoàn thành xong công việc theo đúng kế hoạch khiến mình cảm thấy được an ủi rất nhiều.

Còn thì chuyện mình có tủi thân chút gì về chuyện lại một dịp 08/03 lặng lẽ, vẫn ko quà, ko hoa, ko người yêu hay ko ư? Ồ, mình mong chứ, mong thật là mong ngày một ngày 08/03 sẽ khác những 08/03 xưa lắm chứ. Nhưng mà, nói thật trước giờ mình vốn quen phải chờ đợi rất lâu mới đạt được điều mình ước ao rồi, có chờ đợi thêm 1-2 lần như thế cũng ko hề hấn gì. Quan trọng là trong lúc chờ đợi đó, mình đủ bình tâm và kiên nhẫn để làm được thật nhiều điều có ích cho bản thân và người thương cơ. Và mình sẽ tự nhắc nhở bản thân thêm câu này nữa: “Rồi sẽ đến một ngày ta hiểu được – Chính ta nên là bạn tốt của mình – Bởi những người trên đời ta yêu nhất – Chẳng thể bên ta suốt mọi nẻo hành trình.” – Nguyễn Thiên Ngân dịch.

Cái thời mình có khuynh hướng tội nghiệp bản thân, và thường tội nghiệp bản thân rất nhiều đã qua lâu rồi. Mình mừng vì điều đó quá. Ai sẽ chăm lo và thương yêu tôi khi tôi một mình ư? “Tôi tự chăm sóc bản thân. Càng cô độc, càng ko có bạn bè, tôi càng ko chịu khuất phục, tôi sẽ càng tôn trọng mình” (Jane Eyre).

“Tôi đang mơ giấc mộng dài"

“Tôi đang mơ giấc mộng dài, Đừng lay tôi nhé, cuộc đời chung quanh. Tôi đang nhìn thấy màu xanh ở trên cây cành trôi xuống thân mình, Tôi đang nhìn thấy màu hồng ở khắp nẻo đường nhẹ thấm vào hồn.” Mãi tới hôm nay tui mới tìm được bài hát ưng ý này để lồng ghép vào một thoáng mộng mơ nho nhỏ của tui tuần trước. :)

Chuyện là buổi tối nọ trời lạnh, tui và nàng bạn rủ nhau đi ăn ngô nướng tại 1 góc vỉa hè gần nơi tui ở. Bán ngô nướng cho bọn tui là đôi vợ chồng già, chừng tuổi lục tuần chi đó. Đôi khi tui có cảm giác mình khá có duyên nói chuyện với 1 số người già thì phải. Chỉ 1 câu hỏi ban đầu của bác gái là “Các cháu đi học hay đi làm rồi”, thế mà ăn xong cái ngô nướng, tui gom lại ko biết bao nhiêu là chuyện từ đôi vợ chồng già này. Chuyện công việc, chuyện con trai - con gái - con dâu - con rể, rồi thì đến chuyện ông, chuyện bà nữa chứ… :P

Sau một hồi líu lo kể chuyện với tụi tui thì bác gái có nói câu đại ý là: “Giàu nghèo cũng ko quan trọng bằng việc giờ đây, con cái ko có làm điều gì khiến họ phải phiền muộn nữa. Giờ 2 bác cứ an nhàn như vậy thôi. Chiều chiều hôm nào cũng thế, cứ từ 1h là có mặt ở vỉa hè này bán ngô tới khuya rồi”; còn thì bác trai chỉ im lặng tủm tỉm cười theo thôi. Tui mới bảo: “Vậy là ngày nào 2 bác cũng ríu rít bên nhau thế này sao, thích thế ạ”, mà họ nhìn nhau tủm tỉm cười trông mãn nguyện về nhau quá chừng. :)

Thế là tui cứ nghĩ, nếu mai sau tui già mà có đi bán nước trà đá - nhân trần ở vỉa hè thật, phải chi tui cũng có 1 ông lão lặng lẽ đi theo giúp tui nhóm bếp, bày sẵn nước vô phích cho tui sẵn bán nước, thì chắc tui cũng mãn nguyện như bác gái kia mất thôi. Y chà, đơn giản chỉ là một thoáng mộng mơ chút xíu thôi, nhưng xin “Đừng lay tôi nhé cuộc đời, Tôi còn trẻ dại, cho tôi mơ mộng.”:3

"Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui"

Hồi tôi đang học năm thứ 4, tức là cách đây đã hơn 4 năm rồi, tôi đã từng có một ước mơ nhỏ. Tôi đã mơ rằng một ngày nào đó, khi tôi trở thành một bà lão đến tuổi về hưu, ơn trời nếu tôi vẫn còn tồn tại khỏe mạnh trên cõi đời này, thì tôi muốn mở một quán nước nho nhỏ ven đường hay 1 góc nào đó thân thuộc, để mỗi ngày trôi qua, tôi vẫn có thể gặp gỡ những người thân quen và xa lạ, thấy sự sống quanh tôi vẫn có ý nghĩa, và thấy giá trị của tôi với một ai đó. Nguồn cơn của ước mơ ấy thật ra là xuất phát từ một người bạn vong niên đặc biệt của tôi. :)

Người bạn vong niên đó của tôi là bác Phúc – một cán bộ hưu trí khoa Điện hóa, ĐH Bách Khoa. Tôi biết bác Phúc và cái quán trà đá nhỏ yên tĩnh của bác tại một góc đằng sau khu nhà C7 – C8 trường tôi) là qua mấy anh bạn khóa trên tôi, học khoa Nhiệt Lạnh (C7 là khu văn phòng khoa Nhiệt Lạnh). Kể từ đó, mỗi khi chỉ có một mình như khi phải chờ đợi bạn, chờ đến giờ học, hay thậm chí rảnh và buồn quá chẳng biết đi đâu làm gì, tôi thường đến quán trà đá nhỏ của bác Phúc. Tôi thích đến chỗ bác Phúc không chỉ vì quán của bác có nước ngon – rẻ hơn; vệ sinh hơn; góc ngồi yên tĩnh, mà còn vì tôi rất thích nói chuyện với bác nữa. Giờ tôi ghé vào quán thường lệch so với giờ của những cán bộ và sinh viên của khu nhà này, nên thường chỉ có 2 bác cháu trò chuyện với nhau thôi, và nhờ thế mà chúng tôi nói được nhiều chuyện trên đời này lắm.

Tôi thấy rằng nếu có một người bạn vong niên tốt thì đó thật sự là niềm may mắn lớn, bởi họ sẽ chỉ cho tôi rất nhiều bài học quý giá. Có thể lúc đó tôi chưa hiểu được hết mọi chuyện, nhưng một lúc nào đó chúng sẽ là vốn liếng để tôi đi qua những ngày bộn bề của mình nhẹ nhàng hơn. Tôi được bác Phúc kể cho nghe nhiều về cuộc đời gian truân của bác – cuộc đời của một người góa phụ trẻ với bốn cô con gái nhỏ. Những lúc chỉ có 2 chúng tôi, bác đã kể cho tôi những khó khăn tưởng chừng như ko thể vượt qua nổi của bác, về cách bác đối mặt - giải quyết ra sao, và kết quả bác nhận được là những gì. Bác kể cho tôi chi tiết những ngọt ngào và cay đắng trên mỗi đoạn đường đời, sự khắc nghiệt của số phận, sự bạc bẽo của người đời... Nhưng bác bảo, biết làm sao được, chỉ còn cách cắn răng vượt qua thôi, vịn vào nụ cười và hy vọng về tương lai của 4 cô con gái để mà gượng dậy sống, mà phải sống tốt để con cái noi gương sống tốt nữa chứ. Tôi cũng chẳng bao giờ quên được nét mặt của người phụ nữ này, luôn rạng ngời niềm tự hào mãn nguyện khi kể về những cô con gái của mình. Tôi bị cuốn hút bởi cách kể và những câu chuyện có thật về cuộc đời bác, như đang đọc 1 cuốn hồi ký vậy, có đoạn xúc động rơi nước mắt làm bác tưởng tôi bị làm sao. Tôi biết có quá nhiều số phận nghiệt ngã trên đời, và lần nào nghe kể chuyện về họ, tôi lại thấy những vấn đề của mình thật ra ko kinh khủng như mình tưởng, và mình sẽ vượt qua được thôi.

Tôi cũng rất cảm phục trước tinh thần lao động và tấm lòng nhân hậu của bác Phúc. Các con của bác giờ đây đã thành đạt hết và hoàn toàn có thể phụng dưỡng bác đầy đủ. Thế mà bác vẫn ngày ngày ra quán nước này, lấy lao động làm nguồn vui của mình, để vẫn thấy mình sống có ích và độc lập. Tôi biết bác thường cho các sinh viên nghèo vay tiền nếu có, thậm chí ko ít lần chỉ có cho đi ko nhận lại được chút gì. Tôi thường thấy bác hay nấu nhiều cơm và thức ăn mang theo để cho một vài anh sinh viên nghèo nào đó, khi họ ngồi quán nước của bác ăn trưa với suất ăn của mình là những chiếc bánh mì tạm bợ… Tôi cũng may mắn có lần được bác đãi hẳn bát phở bò to tướng nhân dịp bác nhận lương hưu, và thường được bác cho cả hoa quả nữa… Tôi rất thích mỗi lần lấp ló ra quán của bác, bác thường giơ tay, cười rất tươi và gọi tôi: “Ah, C ah, vào đây…”. Quán bác ít sinh viên nữ lắm, nên lần nào tôi đến bác cũng hay giới thiệu tôi với các anh chàng C7-C8 rằng: “Con gái khoa TP đấy, bên C4 kia kìa. Chúng mày tranh thủ làm quen nhau đi”, vì thế tại nơi này tôi cũng có cơ hội trò chuyện với nhiều anh chàng dễ thương khác. Ngày tôi nhận Bằng tốt nghiệp, tôi đến chào tạm biệt bác và chụp ảnh kỷ niệm, bác dặn tôi phải luôn cố gắng trong cuộc sống, là con gái càng phải nỗ lực nhiều hơn cho dù có thể sẽ rất cực khổ. Giờ thì tôi nghe nói bác không còn bán nước tại góc xưa nữa, nhưng hình ảnh về vẻ đẹp của bác, tôi sẽ nhớ thật dài lâu… Như thế đó, trên đời vẫn luôn có những người đẹp lạ, ko ngại ngần trao đi niềm tin ko lý do, hay một sự kỳ vọng nào nên chúng ta mới có cơ hội cảm nhận thêm những ngọt ngào của đời sống này.

Chuyện là thế đó. Vì mê vẻ đẹp và phong cách của bác Phúc như vậy mà tôi bảo, sau này tôi cũng muốn có 1 góc nhỏ bán trà đá - nhân trần ở 1 chốn thanh bình nào đó, để hàng ngày tôi vẫn có thể được gặp gỡ người trẻ người già, được chuyện trò trên trời dưới biển huyên náo cùng họ, để sự sống trong tôi vẫn có thể chảy như 1 dòng sông. Đôi khi tôi tưởng tượng giọng nói và khuôn mặt của tôi lúc đó, và tủm tỉm tự AQ rằng “biết đâu một cô bé nào đó cũng sẽ mê vẻ đẹp của tôi thì sao, như tôi đã “phải lòng” vẻ đẹp của bác Phúc vậy”. Và tôi biết, để mà làm được như vậy, tức là tôi phải học hỏi và nỗ lực rất rất nhiều. :)

Ảnh chụp hôm nhận Bằng TN Đại học - 12/08/2010

Hãy là chính mình :)

Đêm qua thức tới hơn 3h sáng để xem phim "Cậu bé đặc biệt. Xem phim giáo dục của Ấn Độ bắt gặp rất nhiều hình ảnh và tư tưởng chạm đến trái tim, ko thể ko rớt nước mắt. Nhiều khi bắt gặp hình ảnh và tâm lý của chính mình đã từng trải qua; những suy nghĩ, mơ ước và khát khao thầm kín, khó sẻ chia. Hy vọng có thể tiếp thu và áp dụng thêm nhiều bài học kinh nghiệm theo những tư tưởng tiến bộ. Một bộ phim thật sự rất đáng xem, suy ngẫm và học hỏi. :)

Trong phim, cậu bé đặc biệt vì cậu ấy nhìn thế giới bằng con mắt khác, mỗi người đều có cách tỏa sáng riêng của họ, ngay cả "một bàn tay cũng không có ngón nào giống nhau" thì sao con người phải bắt buộc sống một cuộc sống giống nhau, trong một xã hội giống nhau và cảm xúc cũng phải như nhau? Tình yêu thương là sức mạnh hàn gắn những tâm hồn tổn thương và làm tỏa sáng nó. Dưới đây là 1 số đoạn mình thích trong phim

1. "Ép buộc tham vọng của mình lên bờ vai yếu đuối của con trẻ còn tồi tệ hơn là bắt trẻ em lao động. Và nếu đứa trẻ đó ko chịu được sức nặng đó thì sao? Đến khi nào chúng ta mới biết được mỗi đứa trẻ có khả năng riêng của nó? Sớm hay muộn chúng cũng học được thôi. 5 ngón tay trên 1 bàn tay cũng có bằng nhau đâu."

2. Những đứa trẻ bị nhồi sọ từ bé rằng "thế giới ngoài kia là cạnh tranh và khắc nghiệt. Và thế giới này, ai cũng muốn đứng đầu và được xếp hạng. Mọi người ai cũng muốn con mình thành thiên tài, bác sỹ, kỹ sư, MBA... Ko chấp nhận ít hơn 95,5%, 95,6%, 95,7%... Thấp hơn thế được coi là sự báng bổ."

3. Quan tâm, đó là điều rất quan trọng. Nó có sức mạnh hàn gắn, như niềm an ủi xoa dịu vết thương. Một đứa trẻ sẽ cảm thấy được tin tưởng khi ai đó quan tâm đến nó. Thỉnh thoảng ôm nó, hôn nó. Chỉ để nó thấy rằng mình thực sự quan tâm. Hãy nói: "Con yêu, bố yêu con. Nếu có vấn đề gì, hãy đến bên bố. Nếu con vấp ngã hay gặp rắc rối, bố sẽ ở đó giúp con."

4. "Sự cũ rích là một nỗi buồn, Điều mới mẻ mang lại sự hưng phấn. Cuộc sống giống như cây kẹo bông, đầy hy vọng và ước mơ. Hãy thưởng thức nó và cất giữ nó trong lòng bàn tay."

5. "Đừng để ai cản đường bạn. Khả năng của bạn là vô hạn như bầu trời kia. Bạn là mặt trời, tỏa ra ánh sáng. Bạn là dòng sông, bạn có biết ko? Hãy chảy đi, hãy bay cao. Bạn sẽ tìm được mục đích ở nơi bạn thấy hạnh phúc." Hãy khám phá bản thân bạn để biết mình là ai nhé.

6. "Những ngày thơ ấu ít ỏi sẽ chẳng bao giờ quay lại. Vì thế bạn của tôi ơi, hãy làm sống dậy sự tin tưởng nếu bạn từng lỡ đánh mất. Hãy làm sống dậy nó."

The learning song

“Bạn học tập để làm gì nếu không phải vì tương lai của chính mình và đất nước Việt Nam?”

 

Làm gì đi... :)

Sẽ có những bài hát mà khi nghe tôi phải bật khóc, còn bạn thì chẳng thấy cái khỉ gì cả. Nhưng mà ko sao, nếu rảnh và có nhã hứng, mời bạn cứ nghe nhé. Biết đâu bạn tìm thấy hình ảnh của mình trong những ca từ đó, hoặc tìm thấy một điều gì đó ý nghĩa mà bạn vẫn đang mải miết băn khoăn :)

1. Somewhere over the rainbow

"Khi cả thế giới này đầy những hỗn mang, vô vọng
Những hạt mưa tuôn rơi khắp nơi nơi.
Bầu trời lại mở ra con đường kỳ diệu
Khi những đám mây đen tối sầm chân mây mặt đất
Một chiếc cầu vồng lại hiện ra
Dẫn lối ta đi từ cửa sổ ngôi nhà
Đến một nơi sau mặt trời lấp lánh
Chỉ một bước nữa vượt khỏi cơn mưa"

[Một ca khúc tràn đầy tinh thần lạc quan yêu đời với những hình ảnh dung dị và những lời ca giàu ái ngữ... :)]

2. Nhắn tuổi 20

“Này bạn ơi, chớ quên ta đang tuổi hai mươi!
Chớ ru ta như là con ốc đó!
Để có ích mỗi giây phút trôi qua từng ngày
Hãy cầm lấy từng phút giây!
Xin đừng xin đừng đánh rơi!
Tuổi hai mươi”

 

"Tiếng Việt"

Mình có 1 anh bạn người Pháp quen từ hồi sinh viên. Khi nào có dịp về Hà Nội, anh ấy cũng dành 1 chút ít thời gian để liên lạc và gặp mình. Có rất nhiều điều thú vị từ người bạn này, trong đó là khả năng nói và tình cảm của anh ấy đối với tiếng Việt. Anh ấy ko thích nói tiếng Anh với mình, mà luôn thích nói bằng tiếng Việt, trừ khi có 1 vài từ ko biết thì sẽ dùng tiếng Anh. Anh ấy nói muốn bày tỏ sự tôn trọng văn hóa của mình đối với những người bạn Việt Nam, và bảo tiếng Việt rất đẹp, và rằng anh ấy rất yêu thích tiếng Việt, muốn giỏi tiếng Việt... :)

Lý do kể về người bạn trên là do sớm nay nghe bài hát "Tiếng Việt", được phổ từ bài thơ cùng tên của nhà thơ Lưu Quang Vũ. Toàn những ngôn từ giản dị mà thân thương lắm, nhạc điệu thì đậm đà bản sắc Việt Nam với âm hưởng dân ca. Một lần nữa phải nghiêng đầu ngả mũ cúi chào trước vẻ đẹp của ngôn từ... :)

"Tiếng mẹ gọi trong hoàng hôn khói sẫm
Cánh đồng xa cò trắng rủ nhau về
Có con nghé trên lưng bùn ướt đẫm
Nghe xạc xào gió thổi giữa cau tre.

Tiếng kéo gỗ nhọc nhằn trên bãi nắng
Tiếng gọi đò sông vắng bến lau khuya
Tiếng lụa xé đau lòng thoi sợi trắng
Tiếng dập dồn nước lũ xoáy chân đê.

Tiếng cha dặn khi vun cành nhóm lửa
Khi hun thuyền, gieo mạ, lúc đưa nôi
Tiếng mưa dội ào ào trên mái cọ
Nón ai xa thăm thẳm ở bên trời.

“Ðá cheo leo trâu trèo trâu trượt…”
Ði mòn đàng dứt cỏ đợi người thương
Ðây muối mặn gừng cay lòng khế xót
Ta như chim trong tiếng Việt như rừng.

Chưa chữ viết đã vẹn tròn tiếng nói
Vầng trăng cao đêm cá lặn sao mờ
Ôi tiếng Việt như đất cày, như lụa
Óng tre ngà và mềm mại như tơ.

Tiếng tha thiết, nói thường nghe như hát
Kể mọi điều bằng ríu rít âm thanh
Như gió nước không thể nào nắm bắt
Dấu huyền trầm, dấu ngã chênh vênh.

Dấu hỏi dựng suốt ngàn đời lửa cháy
Một tiếng vườn rợp bóng lá cành vươn
Nghe mát lịm ở đầu môi tiếng suối
Tiếng heo may gợi nhớ những con đường.

Một đảo nhỏ xa xôi ngoài biển rộng
Vẫn tiếng làng tiếng nước của riêng ta
Tiếng chẳng mất khi Loa thành đã mất
Nàng Mỵ Châu quỳ xuống lạy cha già.

Tiếng thao thức lòng trai ôm ngọc sáng
Dưới cát vùi sóng dập chẳng hề nguôi
Tiếng tủi cực kẻ ăn cầu ngủ quán
Thành Nguyễn Du vằng vặc nỗi thương đời.

Trái đất rộng giàu sang bao thứ tiếng
Cao quý thâm trầm rực rỡ vui tươi
Tiếng Việt rung rinh nhịp đập trái tim người
Như tiếng sáo như dây đàn máu nhỏ.

Buồm lộng sóng xô, mai về trúc nhớ
Phá cũi lồng vời vợi cánh chim bay
Tiếng nghẹn ngào như đời mẹ đắng cay
Tiếng trong trẻo như hồn dân tộc Việt.

Mỗi sớm dậy nghe bốn bề thân thiết
Người qua đường chung tiếng Việt cùng tôi
Như vị muối chung lòng biển mặn
Như dòng sông thương mến chảy muôn đời.

Ai thuở trước nói những lời thứ nhất
Còn thô sơ như mảnh đá thay rìu
Ðiều anh nói hôm nay, chiều sẽ tắt
Ai người sau nói tiếp những lời yêu ?

Ai phiêu bạt nơi chân trời góc biển
Có gọi thầm tiếng Việt mỗi đêm khuya ?
Ai ở phía bên kia cầm súng khác
Cùng tôi trong tiếng Việt quay về.

Ôi tiếng Việt suốt đời tôi mắc nợ
Quên nỗi mình quên áo mặc cơm ăn
Trời xanh quá môi tôi hồi hộp quá
Tiếng Việt ơi tiếng Việt ân tình…"

"Tiếng Việt" - Lưu Quang Vũ

“Tôi xin làm sông trôi, Cuốn sầu đi lặng lẽ"

Mình kể với bạn rằng Tết năm nay mình thấy buồn hơn mọi năm khác. Bạn nói thế sao không đặt vé đi chơi cùng nó mà tết ngồi nhà buồn thiu mà chi. Mình bảo mình buồn nhưng không chán chường, và tự cảm nhận rằng lòng mình thanh thản lắm, lạ lùng thay. Nhiều bạn khác cũng kêu tết buồn, hẳn là có muôn hình muôn vẻ những lý do riêng. Nhưng riêng mình, tết nay có thể buồn hơn, nhạt hơn tết xưa nhưng cho đến bây giờ mình vẫn quý trọng Tết. :)

Những ngày nghỉ tết, gần như chẳng có nhiều mối bận tâm nào khác ngoài việc lo chăm chút cho cái tết đoàn viên cùng gia đình. Tết là ngày của lạc quan và hy vọng, nên ai ai cũng cố gắng làm những điều tốt lành, nói những lời tử tế và nhẹ nhàng nhất có thể nhiều hơn ngày bình thường, để mong mọi sự tốt lành sẽ đến với mình và người thân. Giá mà những ngày thường, ta có đủ cân bằng để sống được như thế này nhỉ? Hẳn là cuộc sống của ta sẽ vì thế mà đỡ nhọc nhằn hơn, yên lành hơn biết mấy. :)

Tết có thể khiến ta rất mệt nhọc, nhưng đa phần là mệt nhọc trong niềm hân hoan đón những điều mới mẻ tốt lành của mỗi gia đình. Vì thế, nỗi mệt nhọc trở nên nhẹ nhàng hơn bình thường. Mẹ sẽ bận rộn hơn với việc chuẩn bị thực phẩm và phân công lao động dọn dẹp nhà cửa. Bà sẽ chăm chút bày biện cho bàn thờ tổ tiên, lau lau chùi chùi, ngắm nghía rồi dịch chuyển cái này cái khác ra chỗ nọ chỗ kia sao cho hợp lý và đẹp mắt. Bố tỉ mẩn gói ghém những cây giò được bó lại bằng những tàu mo cau để có được món “giò mo cau” thơm phức. (Mình quên thế nào được cảnh nửa đêm mất điện, khi cả nhà đang nằm trên giường, mà món giò của bốthì chưa “đạt” để cho bố được ngủ. Một mình bố mình lụi cụi soi đèn pin, vớt giò ra từ nồi trên bếp, rồi cuối cùng lại hí húi nẹp tre tạo hình xong mới hoàn thiện để đi ngủ). Tết này còn khác hơn ở chỗ nhà mình đón thêm thành viên mới. Vợ chồng anh trai mình sẽ tranh thủ cùng nhau đi chơi tết, tự tay chọn hoa chọn đào đón tết. Mình và em gái lau chùi nhà cửa, thi thoảng chí chóe nhau về chỗ này lau bẩn, chỗ kia chưa lau, thật giống với những ngày còn bé… Mình thích lúc cả nhà quây vào một chỗ gói bánh chưng, người thì gói bánh, người thì buộc dây, người thì xếp bánh, người thì chỉ ngồi nói chuyện góp vui… Mình thích khoảnh khắc hồi hộp cùng bà, bố mẹ, anh chị em đợi thời khắc kim đồng hồ chỉ đúng 12h của năm mới lắm. Cho dù thời khắc ấy, mình không rộn ràng đi ngắm pháo hoa hay ra ngoài chúc tụng mà thường chỉ cùng nhau ngồi lặng lẽ với những con người đángyêu kia, mình vẫn thấy khi ấy thật thiêng liêng và đầy hy vọng về 1 năm mới. Bao nhiêu khó khăn hay lo lắng cũng tạm thời được gói im lại một chỗ, vì ai cũng cho rằng khởi đầu bằng những điều tốt đẹp nhất để cả năm sẽ được yên ổn. Chỉ là kể đôi chút về riêng chuyện nhà mình, chứ cho dù "mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh" thì mình vẫn nghĩ chắc nhà ai cũng có những điều đáng yêu muôn hình muôn vẻ kiểu như thế. Ngày thường mấy khi được thảnh thơi mà sum vầy tình cảm vậy, không vui sao được? Cuộc đời cơ bản rất chơi vơi, chỉ mong có thể được cùng nhau san chia những đầm ấm hôm nay và kéo dài cho mai sau như thế này mãi thôi. Nghĩ vậy, mình thấy mình đang vừa đủ. :)

“Ai biết ngày mai sẽ có những gì, Người đổi thay, năm tháng cũng qua đi.”  Làm thế nào để có thể biết sống vừa đủ, để không chán đi mỗi ngày những điều mình đã từng yêu thích, kể cả văn hóa Tết ta? Mình vẫn giữ niềm thích thú như 1 đứa trẻ con với việc hí húi nướng khoai lang trong khi đợi bánh chưng chín; hai bàn tay cứ tung lên tung xuống khi vừa cời củ khoai nóng hổi ra từ đống than; miệng vừa thổi, vừa cắn, vừa xuýt xoa từng miếng khoai thơm phức. Mình vẫn còn niềm phấn khởi của đứa trẻ khi được một ai đó mừng tuổi cho mình, vì mong mình hưởng lộc để sớm hoàn thiện điều to đùng nhất hiện thời mà ai cũng biết là điều gì ấy. Mình vẫn còn vui và đầy hy vọng khi nghe những lời chúc mừng năm mới từ bạn bè người thân. Lòng mình muốn thấy Tết thì sẽ thấy tết thôi. :)

Tết này mình buồn vì nhiều lẽ, nhưng có lúc mình thấy hình như mình buồn hơn để biết yêu thêm những niềm vui vừa cũ vừa mới nữa thì phải. “Tôi xin làm sông trôi, Cuốn sầu đi lặng lẽ, Cho Em vào một mùa, Có màu sắc hồng thôi.”  :)

Đền Gióng - Mồng 4 Tết 2014

“Em nghĩ gì khi mùa xuân đến”

Đêm qua, khi kim đồng hồ chỉ quá ngày đầu tiên của năm mới, mình vẫn đang thao thức chưa ngủ được. Lò dò mình lôi cuốn sổ nhỏ xinh trong ba-lô cùng một cây bút ra để khai bút đầu xuân. Chẳng nhớ từ năm nào, “tiết mục này” đã trở thành một thông lệ mình đặc biệt chú trọng vào mỗi dịp Tết nguyên đán, chỉ khác nhau về nội dung và hình thức thể hiện tùy theo từng năm. :)

Mình lật một trang ngẫu nhiên và dừng lại ở đó. Khi chưa biết nên bắt đầu viết điều gì, để ý đến trang sổ nền màu xanh da trời mà tay vừa mới giở ra, mình thấy bắt đầu trang là một hình trái tim thật to, chiếm gần nửa trang giấy; phía dưới trái tim là hình một chậu cây nhỏ xíu với dòng chữ bên cạnh là: “May the wind of spring bring out love” – có thể gió xuân mang đến tình yêu cho em đấy; cuối cùng mới là những dòng kẻ để viết tiếp bên dưới. Mình đặt ngòi bút vào cái khung hình trái tim, gần như viết ra một cách vô thức dòng chữ “Lao động hăng say, tình yêu sẽ đến.”  Bên dưới, chỗ những dòng kẻ, mình viết thêm một vài dòng nữa. Không có những mục tiêu lớn lao hay những kế hoạch chi tiết nào cả, chỉ có vài lời tự nhắc nhở và dặn dò nho nhỏ với chính mình trong đó thôi. Mình chợt nhớ câu hát “Em nghĩ gì hỡi em, khi tình yêu đang đứng đợi bên thềm?”

“Lao động hăng say” ở trên, theo thiển nghĩ của mình, là dạng lao động chân chính về cả trí và lực dù mình có ở địa vị nào chăng nữa để giúp mình tạo ra giá trị riêng, giúp mình ko những có khả năng mua được “bánh mì” mà còn cả thêm chút ít “hoa hồng” cho cuộc sống, giúp mình “đáng yêu” và “xứng đáng được yêu”. Và như vậy, mình nghĩ “tình yêu sẽ đến”. Lao động cho tình yêu là kiểu lao động mệt nhọc, ko ngưng nghỉ, nhưng nhờ đó mang đến cho mình sự mãn nguyện hơn. Tình yêu là tình yêu với tất cả những gì xung quanh mình, bao gồm cả con người, và đặc biệt nhất là tình yêu đôi lứa. :)

Nghĩ đến đây thì nhớ sáng nay ngồi một mình, nghe bài hát: “Em nghĩ gì khi mùa xuân đến”  thấy ưng quá, và thinh thích cái câu hát “Đừng nuối tiếc kỷ niệm đã đi qua, đừng nhắc đến những gì đã phôi pha mà hãy sống cuộc sống yên lành”. Rồi thì mình tủm tỉm cười: “Nhớ thương quá nơi mà ta sẽ đến, người ta sẽ yêu, mặt hồ ta chưa chạm đến bao giờ.” * :)

(*) câu của Nguyễn Thiên Ngân.

P/S: 22h50 ngày mùng 2 Tết, gõ vài dòng cho đỡ nhàn nhã những ngón tay để chuẩn bị chui vào giường bà, nằm cuộn tròn trong chăn, ôm bà thật chặt như ngày tui còn bé và ngủ 1 giấc ngon lành đến sáng mai. Ơi, 1 niềm hạnh phúc ngọt ngào của 1 thiếu nữ 26 mùa xuân :)))))))))

Trời cao cao quá, đất rộng rộng quá!

"Vì tôi cần thấy em yêu đời"

Người ta bảo: “Ngày nghĩ sao, đêm chiêm bao làm vậy” quả nhiều lúc cũng đúng. Có những giấc mộng, với mình, là cảm giác thật kỳ diệu sau khi tỉnh giấc. Không ít lần mình cứ lẩm nhẩm ghi nhớ từng chi tiết một về giấc mơ đó trong đầu; hoặc là ghi chép lại như thể một câu chuyện nào đó vừa thực vừa hư cấu về mình. Thế mà lạ lùng thay, đôi khi coi lại chí ít điều nhỏ nhoi này lại có thể khiến mình tủm tỉm mỉm cười, lòng nhẹ bẫng thấy “Trong lòng bỗng vui như đời rất lạ”.

Mấy hôm rồi cứ suy tư câu hỏi: “Làm sao để bớt buồn khi những chuyện buồn cứ rủ nhau mà đến với mình?”  Bởi cứ băn khoăn câu hỏi kiểu: “How to overcome…” như vậy, nên ngay cả giấc mơ cũng giúp mình giải tỏa tinh thần. Cảm giác lòng mình buồn mà tâm thanh thản lạ lùng là những gì đọng lại sau một giấc mơ như thế này.

Không nhớ lúc đầu nguồn cơn ra sao mà chỉ nhớ rõ từđoạn mình bị người ta đưa đến bỏ lưng chừng giữa 1 cây cầu dài bắc qua dòng sông sâu lắm. Nếu đó là một cây cầu vững chãi, hẳn là mình chẳng cần bận tâm. Đằng này cầu gì mà chông chênh đến thế, bờ sông bên kia lại quá xa, lòng sông thì sâu hoắm. Thực tế là mình chưa từng đi qua cây cầu nào khó đi như vậy từ trước đến giờ, nên lòng đầy lo lắng và sợ hãi. Mình nhớ đã cố dò dẫm từng bước trên cây cầu nhỏ được ghép từ 3 tấm gỗ đặt cách nhau chừng 5-7 cm, có chiều rộng chừng 20-30cm ,và độ dày mỗi tấm không đều nhau nhưng nhìn chung là mỏng; có tấm còn cong võng xuống khi mình đặt trọng tâm bàn chân lên đó. Mình nhớ cảm giác sợ vô cùng khi nhìn xuống lòng sông sâu và trông về phía bờ xa, thấy mình chênh chao như những gợn sóng lăn tăn trên mặt nước. Mình càng bối rối và nước mắt ngắn dài sợ hãi khi một chiếc dép bị bật khỏi chân và rơi tõm xuống sông, nổi lềnh phềnh. Không biết phải làm sao và khi nào mới sang được bên kia sông; lòng mình đầy dao động. Bỗng từ đâu, có tiếng 1người bạn nào đó thét vào tai mình: “Đừng nhìn xuống, đừng ngoảnh lại, hãy nhìn thẳng về phía trước. Nhớ bám chắc vào thành cầu, vịn vào đó, cố giữ thăng bằng và cậu sẽ vượt qua. Nhìn kìa, có người đã sang sông và cậu cũng sẽ làm được.”  Mình hít thật sâu một hơi vào lồng ngực và bình tĩnh làm theo lời chỉ dẫn của người bạn đó… Chỉ đến đó thôi thì tỉnh giấc mơ, mình chưa nhìn thấy được kết cục, nhưng thấy hài lòng sau khi tỉnh giấc và cố nhớ lại chi tiết những gì vừa mơ đến.

Cố vịn vào thành cầu – tức là cố vịn vào những gì mà mình luôn tin tưởng vững vàng hơn cả trong lúc khó khăn để vượt qua. Và có khi, nhất là những lúc thấy chênh vênh, ta cũng cần phải cố vịn vào những thứ nhỏ nhoi, như giấc mơ thế kia chẳng hạn, để mà đủ sức lấy lại thăng bằng và đứng dậy vững vàng hơn. Tin rằng, còn chồi thì nảy cây. :)

P/S: Rạng sáng ngày 30 Tết năm Giáp Ngọ, ngồi kể lại giấc mơ của mình 1 cách công khai, vừa như là một kiểu ghi lại một điều hay ho về giấc mơ của mình, vừa như 1 lời khích lệ bản thân sau giấc mơ  đẹp trước khi bước sang thềm năm mới là: dù thế nào thì mình cũng phải cố vững vàng hơn, bình tâm hơn trước mỗi thử thách mà cuộc đời đưa ra để thách thức mình tìm hướng giải quyết. Mọi chuyện sẽ ổn! :)
"Rồi chuyện buồn sẽ rủ nhau mà đi
Đồi lại xanh như chẳng nhớ điều gì
Dây đàn đứt có người về nối lại
Những chuyện cũ đâu thể nào buồn mãi
Rồi chuyện buồn sẽ rủ nhau mà đi…" (Nguyễn Thiên Ngân)

"Em trở về đúng nghĩa trái tim - Biết làm sống những hồng cầu đã chết - Biết lấy lại những gì đã mất - Biết rút gần khoảng cách của yêu tin." (Xuân Quỳnh)